पारंपरिक शेतीला आधुनिकतेची जोड; वर्षाला ४० ते ४५ लाखांच्या उत्पन्नाचा दावा, २५ ते ३० जणांच्या हाताला काम
कळंब | विशेष प्रतिनिधी
शेती परवडत नाही, शेतीतून पुरेसे उत्पन्न मिळत नाही, अशी चर्चा अनेकदा ऐकायला मिळते. मात्र जिद्द, मेहनत, योग्य नियोजन आणि बाजारपेठेचा अभ्यास असेल तर शेतीतूनही आर्थिक समृद्धी साधता येते, हे कळंब तालुक्यातील वाकडी (के) येथील प्रगतिशील शेतकरी अशोक उत्तरेश्वर कुरूंद यांनी आपल्या कर्तृत्वातून दाखवून दिले आहे.
अवघ्या सात एकर शेतीत भाजीपाला उत्पादन, फुलशेती, कुक्कुटपालन, शेळीपालन आणि दुग्धव्यवसाय अशी पाच व्यवसायांची सांगड घालत कुरूंद यांनी आर्थिक प्रगतीचा नवा आदर्श निर्माण केला आहे. त्यांच्या माहितीनुसार, विविध शेती व शेतीपूरक व्यवसायांतून वर्षाकाठी सुमारे ४० ते ४५ लाख रुपयांचे निव्वळ उत्पन्न मिळत असून २५ ते ३० जणांना रोजगारही उपलब्ध झाला आहे.
वडील सालगडी, मुलाने घडवली शेतीत क्रांती!
अशोक कुरूंद यांचा शेतीतील प्रवास संघर्षातून सुरू झाला. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती बेताची होती. वडील दुसऱ्याच्या शेतात सालगडी म्हणून काम करीत होते. पारंपरिक शेतीतून मिळणारे उत्पन्न मर्यादित असल्याने कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणे कठीण जात होते.
पुणे येथे शिक्षण घेतल्यानंतर कुरूंद यांनी शेतीतच काहीतरी वेगळे करण्याचा निर्धार केला. सुरुवातीला ऊसशेतीचा प्रयोग केला; मात्र अपेक्षित आर्थिक फायदा झाला नाही. त्यामुळे निराश न होता त्यांनी बाजारपेठेचा अभ्यास सुरू केला आणि अधिक उत्पन्न देणाऱ्या पिकांसह शेतीपूरक व्यवसायांकडे वळण्याचा निर्णय घेतला.
दोन एकरांत झेंडूची फुलशेती; साडेचार महिन्यांत लाखोंची उलाढाल
कुरूंद यांनी दोन एकर क्षेत्रावर झेंडू फुलांची लागवड केली आहे. गेल्या तीन वर्षांपासून ते फुलशेतीचा व्यवसाय यशस्वीपणे करीत आहेत. दसरा, दिवाळी, लग्नसराई आणि विविध उत्सवांच्या काळात फुलांना असणारी मागणी लक्षात घेऊन ते लागवडीचे नियोजन करतात.
या व्यवसायातून एका हंगामात सुमारे ७ ते ७.५० लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळत असल्याचे त्यांनी सांगितले. बाजारपेठेतील मागणी आणि योग्य वेळी विक्री यामुळे फुलशेती त्यांच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा आधार बनली आहे.
७५० चौरस फुटांत दोन हजार कोंबड्या!
शेतीबरोबरच कुरूंद यांनी कुक्कुटपालन व्यवसायही विकसित केला आहे. सुमारे ७५० चौरस फूट जागेत दोन हजार कोंबड्यांचे संगोपन केले जाते. साधारण ७५ ते ८० दिवसांत पक्षी विक्रीयोग्य होतात.
बाजारातील दरानुसार एका बॅचमधून १० ते १२ लाख रुपयांची उलाढाल होते. उत्पादन खर्च वजा जाता वार्षिक सुमारे ३ लाख ६० हजार रुपये मिळतात. अंडी विक्रीचीही त्याला जोड मिळत असून कुक्कुटपालन आणि अंडी विक्रीतून एकत्रित वार्षिक सुमारे ५ लाख ४० हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळत असल्याचे कुरूंद सांगतात.
खरबूज, टरबूज, टोमॅटोमधून एकरी पाच लाखांचे उत्पन्न
एका पिकावर अवलंबून न राहता कुरूंद यांनी खरबूज, टरबूज, टोमॅटो यांसारख्या पिकांना प्राधान्य दिले आहे. कोणत्या हंगामात कोणत्या पिकाला अधिक मागणी असते, बाजारभाव कधी चांगला मिळतो आणि खर्च किती येतो, याचा अभ्यास करून ते पीक नियोजन करतात.
या पद्धतीमुळे भाजीपाला शेतीतून खर्च वजा जाता एकरी सरासरी पाच लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळत असल्याचे त्यांनी सांगितले. योग्य नियोजन आणि बाजारपेठेशी थेट संपर्क हे त्यांच्या यशाचे महत्त्वाचे सूत्र ठरले आहे.
एका शेळीपासून ३५ शेळ्यांपर्यंतचा प्रवास
अतिरिक्त उत्पन्नाचे साधन म्हणून सुरू केलेल्या शेळीपालन व्यवसायालाही कुरूंद यांनी चांगले स्वरूप दिले आहे. सुरुवातीला अवघ्या एका शेळीपासून सुरू झालेला व्यवसाय आता ३५ शेळ्यांपर्यंत पोहोचला आहे.
आतापर्यंत त्यांनी १५ मोठ्या बोकडांची विक्री केली असून प्रत्येक बोकडाला सरासरी सव्वा लाख ते दीड लाख रुपये दर मिळाल्याचे वृत्तात नमूद आहे. शेळीपालनामुळे त्यांच्या कुटुंबाच्या उत्पन्नात भर पडली आहे.
तीन म्हशींमधून वर्षाला ३.६० लाख
कुरूंद यांनी दुग्धव्यवसायाचीही शेतीला जोड दिली आहे. त्यांच्या गोठ्यात तीन म्हशी असून त्यांच्यापासून सकाळ-संध्याकाळ मिळून दररोज सुमारे १२ ते १५ लिटर दूध मिळते.
दुधाच्या विक्रीतून दररोज अंदाजे एक हजार रुपये आणि वर्षाला सुमारे ३ लाख ६० हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळते. या व्यवसायाची जबाबदारी त्यांचा मुलगा क्रांतिवीर सांभाळतो.
यशामागे संपूर्ण कुटुंबाची मेहनत
अशोक कुरूंद यांच्या या यशस्वी प्रवासात त्यांचे वडील उत्तरेश्वर, पत्नी सोनिया आणि मुलगा क्रांतिवीर यांचाही महत्त्वाचा वाटा आहे.
शेती, पशुपालन, कुक्कुटपालन, विक्री आणि व्यवस्थापन अशा विविध जबाबदाऱ्या कुटुंबातील सदस्य सांभाळतात. त्यामुळे प्रत्येक व्यवसायाकडे व्यवस्थित लक्ष देणे शक्य झाले आहे.
आता लक्ष्य एक कोटींच्या वार्षिक उत्पन्नाचे!
सात एकर शेतीत विविध प्रयोग यशस्वी केल्यानंतर अशोक कुरूंद यांनी आता वार्षिक एक कोटी रुपयांच्या उत्पन्नाचे स्वप्न पाहिले आहे.
पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन, बाजारपेठेच्या मागणीनुसार पीकपद्धती, उपलब्ध साधनसंपत्तीचा प्रभावी वापर आणि शेतीपूरक व्यवसायांची जोड या माध्यमातून हे उद्दिष्ट गाठण्याचा त्यांचा मानस आहे.
शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी आदर्श
शेतीतून प्रगती करायची असेल तर केवळ उत्पादन वाढवून चालत नाही, तर खर्चावर नियंत्रण, विक्रीचे नियोजन आणि उत्पन्नाचे अनेक स्रोत निर्माण करणेही आवश्यक असते. अशोक कुरूंद यांनी आपल्या प्रत्यक्ष प्रयोगातून ही बाब अधोरेखित केली आहे.
वडिलांनी दुसऱ्याच्या शेतात सालगडी म्हणून काम केले आणि मुलाने स्वतःच्या शेतीतून आर्थिक समृद्धीचा मार्ग शोधला, ही अशोक कुरूंद यांची यशोगाथा ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना नवी दिशा देणारी ठरत आहे.



